De geschiedenis van Oekraïne in grote stappen (deel 3 en 4)

In deel 1 en deel 2 hebben we gezien hoe de Vikingen een rijk stichtten dat later uiteenviel in Poolse, Litouwse en Moskovitische invloedssferen.

Deel 3. Kozakkenrijk, chaos en verdeling (17^e / 18^e eeuw)

In het open steppegebied in het zuidoosten van Oekraïne wonen de Kozakken. In 1654 rebelleren zij tegen de Poolse overheersers. Hiervoor hebben ze wel hulp nodig, en die krijgen ze van de tsaar uit Moskou.

Eind 17^e eeuw, begin 18^e eeuw is het zo’n chaos in de regio dat deze periode omschreven wordt als ‘the ruin’. Russen, Polen, Litouwers en zelfs Zweden komen er vechten. Er zijn hongersnoden, het is koud (het is de eeuw van de ‘kleine ijstijd’).

In 1686 werd in het ‘Verdrag van de Eeuwige Vrede’ het gebied ten oosten van de Dnjepr toegekend aan Rusland, en ten westen aan de Pools-Litouwse Gemenebest. Maar begin achttiende eeuw wordt er alweer gevochten, tot tsaar Peter de Grote de Zweden verslaat in 1708 en Oekraïne grotendeels in Russische handen valt.

In 1783 annexeert Catharina de Grote de Krim (tot dan een Turks/Ottomaanse regio) en noemt het “Nieuw Rusland”. Ze stuurt er veel Russen naartoe om zich daar te vestigen. In deze periode begint ook de industrialisatie van de Donbas regio in het oostelijk deel van Oekraïne. Ook hier komen veel Russen op af.

Het westen van Oekraïne (waar ook Lviv ligt) maakt ondertussen deel uit van het Habsburgse rijk, bestuurd vanuit Oostenrijk.

Historische plaatsen en moderne landsgrenzen

Deel 4. Oekraïens nationalisme en moderne verschrikkingen (19^e/20^e eeuw)

Zoals overal in Europa begint in Oekraïne eind achttiende eeuw het nationalisme op te komen, het ontdekken van de eigen identiteit van groepen die onderdeel uitmaken van de grote rijken. In deze tijd beginnen Oekraïeners zichzelf zo te noemen, in plaats van het tot dan toe gebruikelijke “Rutheniërs” waar nog de verwijzing naar “Rus” in zit.  In 1876 vindt de tsaar het nodig om schrijven in het Oekraïens te verbieden. De schrijvers vluchten naar Lviv, dat  onder het Habsburgse rijk valt. Vluchten naar Lviv heeft een lange traditie.

De eerste wereldoorlog en in haar kielzog de communistische revolutie brengt weer veel onrust en ellende naar de regio. De Russen verdrijven de Habsburgers uit Lviv, maar na 1917 worden de Russen weer verdreven. Tussen 1917 en 1922 is het totale chaos, waarbij Kiev in een periode van twee jaar 16(!) keer in andere handen valt.

Uiteindelijk wordt Oekraïne onderdeel van de Sovjet Unie. In de jaren dertig lijdt het verschrikkelijk onder Stalin’s terreur. Deze veroorzaakt een afschuwelijke hongersnood, bekend als de Holodomor, waarbij miljoenen Oekraïeners omkomen. 

Als Hitler in 1941 de Sovjet Unie binnenvalt, vinden de meeste gevechten op Oekraïens grondgebied plaats. 7 miljoen Oekraïners komen om, 10 miljoen moeten er vluchten.

In de jaren 80 komt het nationalisme in Oekraine steeds meer op en als de Sovjet Unie uiteenvalt, wordt Oekraïne weer een onafhankelijke staat. In een verdrag in 1994 (Memorandum van Boedapest) geven ze hun kernwapens op, in ruil voor eerbiediging van de soevereiniteit en territoriale integriteit. Medeondertekenaars zijn de Verenigde Staten, Groot Brittanië en… de Russische Federatie….

 

 <EvdV>

Meer:

Meer blogs van Lily over Oekraine

Bronnen:

·      Podcast The rest is history 155. Ukraine and Russia 

·      The Guardian 

·      Wikipedia

De geschiedenis van Oekraïne in grote stappen (deel 1 en 2)

Vladimir Poetin en Volodymyr Zelensky zijn allebei vernoemd naar een Viking die op een boot de Dnjepr af kwam zakken en in Kiev trouwde met de zus van de keizer van Constantinopel: het begin van een gedeelde geschiedenis.

Deel 1. De Vikingen en Constantinopel (9^e-12^e eeuw)

We gaan terug in de tijd naar de achtste eeuw. Dit is de tijd dat de Vikingen eropuit beginnen te trekken en dat doen ze in eerste instantie vooral naar het zuid-oosten. Vanuit Zweden steken ze de Baltische zee over en zakken vervolgens de grote rivieren af richting het zuiden. Eerst zijn het vooral handelsposten die ze onderweg beginnen, maar langzamerhand gaan ze zich er ook vestigen en gebieden besturen. In Novgorod ontstaat een heus Viking-rijk met een dynastie van Viking koningen.

Rond 900 zakt Oleg, één van deze heersers, de Dnjepr nog een stuk verder naar het zuiden af en neemt Kiev in. Dit markeert het begin van het rijk dat ‘Kiev Rus’ (spreek uit ‘Roes’) wordt genoemd. De term ‘rus’ betekent ‘roeiers’: zij die de rivieren bevaren.

Kiev ligt een stuk zuidelijker dan Novgorod en daarmee veel dichterbij het politieke en economische centrum van die tijd: Constantinopel, ook wel Byzantium genoemd (tegenwoordig Istanbul). Constantinopel is de hoofdstad van het Oost-Romeinse Rijk dat dan nog altijd bestaat, eeuwen nadat het West-Romeinse rijk is gesneuveld. Het is een rijke stad, er is veel te halen.

Er is dus veel contact tussen de Vikingen (die langzamerhand steeds meer geassimileerd raken met de lokale Slavische bevolking) en Constantinopel. En dat culmineert in 985 in de bekering van een belangrijke Viking heerser tot het orthodoxe christendom en zijn huwelijk met de zus van de Byzantijnse keizer.  De naam van deze heerser? Vladimir (op z’n Russisch) of Volodymyr (op z’n Oekraïens).

Vladimir/Volodymyr is een enorm belangrijk figuur in de geschiedenis van deze regio. Hij brengt een groot gebied onder bij elkaar in één rijk, strekkend van Kiev tot aan de Baltische Zee. En hij legt de basis voor de belangrijke rol van de christelijk orthodoxe kerk. Geen wonder dat hij “Sint Vladimir” werd en “Vladimir de Grote” wordt genoemd.

Zowel Rusland als Oekraïne zien hem als de grondlegger van hun naties. In Kiev staat al ruim anderhalve eeuw een groot beeld van Sint Volodymyr op de heuvel met dezelfde naam. In 2016 onthulde president Poetin een enorm beeld van Vladimir de Grote net buiten het Kremlin, zonder overigens te benoemen dat de man Kiev als zijn thuis zag.

Historische plaatsen en moderne landsgrenzen en globaal gebied Kiev Rus

Deel 2. Polen, Litouwen en Moskou worden de baas (13^e-16^e eeuw)

In de 13e eeuw begint de invloed van het rijk van Kiev (Kiev Rus) te tanen, mede doordat het minder goed gaat met Constantinopel waar Kiev veel handel mee drijft. In 1204 wordt Constantinopel aangevallen door de kruisvaarders. En in 1240 is Kiev zelf aan de beurt, wanneer de Mongolen de stad zeer grondig verwoesten en alle inwoners doden of verjagen.  

Moskou is dan een onbelangrijke handelspost en wordt ook door de Mongolen afgebrand. In 1283 ontstaat het vorstendom van Moskou (Moskovië) als een onbeduidend erfstuk voor Daniël I uit de inboedel van het eerder genoemde Novgorod. Moskovië breidt zich gestaag uit, en neemt delen van het voormalige Kiev Rus over.

In de veertiende eeuw komen allerlei nieuwe rijken op: Litouwen heeft een enorm grondgebied en sluit een alliantie met Polen. Vanaf de zestiende eeuw (1569) verenigen zij zich in de Pools-Litouwse Gemenebest dat het grootste deel van het huidige Oekraïne beslaat, waarbij Polen vooral de baas is in wat wij nu Oekraïne noemen, en Litouwen in het huidige Wit Rusland (Belarus).

Het huidige Rusland én Oekraïne hebben dus Viking, Slavische en Byzantijnse wortels, die voortkwamen uit Vladimir/Volodymyr’s rijk.
Lees verder in deel 3 en deel 4 hoe hun geschiedenis, deels apart deels verweven, verder ging.

 <EvdV> 

Meer:

Meer blogs van Lily over Oekraine

Bronnen:

·       Podcast The rest is history 155. Ukraine and Russia 

·      The Guardian 

·      Wikipedia